قراردادهای تجاری

مهم‌ترین ریسک‌های یک قرارداد بد

یک قرارداد بد، سه ریسک اساسی برای طرفین آن دارد: 

ریسک اول: ابهام در موضوع قرارداد

در قراردادها ضعیف، موضوع قرارداد اغلب به صورت کلی و مبهم بیان می‌شود. «اجاره‌ی آپارتمان» بدون تعریف دقیق محدوده‌ی استفاده، تعهدات نگهداری، امکانات مشترک و شرایط تخلیه؛ «مشارکت در ساخت» بدون تعریف دقیق سهم هر طرف از هزینه‌ها، درآمدها، ریسک‌ها و تصمیم‌گیری‌ها؛ یا «وام» بدون تعریف دقیق مبلغ، مدت، نرخ و شرایط بازپرداخت. این ابهامات، بذر اختلافات آتی هستند که در زمین حسن‌نیت اولیه کاشته می‌شوند.

ریسک دوم: سکوت نسبت به وضعیت‌های دشوار

رایج‌ترین اشتباه در تنظیم قراردادها این است که قرارداد فقط برای سناریوی ایده‌آل نوشته می‌شود: همه چیز طبق برنامه پیش می‌رود، هیچ تأخیری رخ نمی‌دهد، هیچ اختلافی شکل نمی‌گیرد. اما قرارداد باید برای سناریوهای دشوار نوشته شود: اگر یکی از طرفین فوت کرد چه؟ اگر ملک دچار خسارت شد چه؟ اگر پیمانکار تأخیر کرد چه؟ اگر قیمت‌ها تغییر کرد چه؟ سکوت قرارداد نسبت به این وضعیت‌ها، عملاً دعوت‌نامه‌ای برای نزاع حقوقی است.

ریسک سوم: ضعف در ضمانت اجرا

بسیاری از قراردادها، تعهدات را به خوبی تعریف می‌کنند اما از پیش‌بینی ضمانت اجرای متناسب غافل می‌مانند. نتیجه این است که حتی اگر نقض تعهد محرز باشد، اثبات و وصول خسارت به فرآیند مستقل و طولانی‌ای نیاز دارد که ممکن است خود آن فرآیند، پرهزینه‌تر از خسارت اصلی باشد.

تنظیم حرفه‌ای قرارداد چه تفاوتی دارد؟

تفاوت میان یک قرارداد معمولی و یک قرارداد حرفه‌ای، در حجم آن نیست؛ در کیفیت آن است. یک قرارداد حرفه‌ای، قراردادی است که:

• اولاً موضوع و محدوده‌ی تعهدات هر طرف را با حداکثر دقت ممکن تعریف می‌کند، به نحوی که کمترین فاصله‌ی معنایی را با قصد واقعی طرفین داشته باشد.

• ثانیاً وضعیت‌های دشوار و سناریوهای غیرایده‌آل را پیش‌بینی می‌کند و برای هر یک راه‌حل متناسب ارائه می‌دهد، نه به این دلیل که طرفین بدبین هستند، بلکه به این دلیل که یک قرارداد خوب باید بتواند در دشوارترین شرایط هم به عنوان قانون میان طرفین عمل کند.

• ثالثاً ضمانت اجراهای متناسب، از جمله وجه التزام، تعیین مرجع رسیدگی و سایر سازوکارهای حل اختلاف را پیش‌بینی می‌کند تا در صورت بروز نقض، مسیر احقاق حق روشن و قابل پیش‌بینی باشد.

• رابعاً از ادبیاتی استفاده می‌کند که در برابر تفسیرهای نادرست و سوءاستفاده‌های احتمالی مقاوم باشد، زیرا متن قرارداد در زمان اختلاف باید بتواند به نمایندگی از طرفین، از مفاد توافقشان دفاع کند.

چرا تنظیم قرارداد خود را به وکیل بسپاریم؟

تنظیم قرارداد، یک کار تخصصی است که نیاز به دو مهارت موازی دارد: از یک سو، دانش حقوقی کافی برای تشخیص ریسک‌های پنهان و انتخاب ساختار و ادبیات مناسب، و از سوی دیگر، تجربه‌ی عملی کافی برای اینکه بداند اختلافات واقعی از کجا آغاز می‌شوند.

بسیاری از اشخاص، هزینه‌ی مشاوره‌ی حقوقی برای تنظیم قرارداد را زیاد می‌دانند تا زمانی که با هزینه‌ی یک دعوای حقوقی روبرو شوند. این مقایسه، معمولاً یک بار در عمر هر شخص رخ می‌دهد و پس از آن، هرگز تنظیم قرارداد را تشریفاتی یا غیرضروری نمی‌انگارد.

یک خطای شناختی که در تنظیم قراردادها بسیار شایع است، این است که اشخاص، قراردادهای ساده‌ی خود را بدون مشورت با وکیل انجام، خودشان تنظیم می‌کنند،در ادامه چون قرارداد به اختلاف نمی‌خورد و نهایی می‌شود، کم‌کم اعتماد به نفس قراردادنویسی آنها افزایش می‌یابد و تصور می‌کنند که عدم بروز اختلاف، به دلیل قرارداد خوبی بوده که آنها نوشته‌اند! با ادامه این روش، در نهایت به نقطه‌ای می‌رسند که قرارداد کاملاْ اشتباهی را با بالاتری سطح اعتماد به نفس، امضاء می‌کنند و سال‌ها، گرفتار پرونده‌های مختلفی در دادگاه می‌شوند که بخشی هم زمان و هم روان آنها را تحت فشار قرار می‌دهد…

جمع‌بندی: بهترین زمان برای تنظیم قرارداد، پیش از آنکه به آن نیاز داشته باشید

قرارداهای تجاری، سند حاکم بر دوران اختلاف است، نه دوران همکاری. هر چقدر که در زمان تنظیم آن، دقیق‌تر و واقع‌بینانه‌تر عمل شود، احتمال آنکه در زمان اختلاف، این سند بتواند چهارچوب‌ها را روشن کند و از گسترش نزاع جلوگیری کند، بیشتر خواهد بود. این سرمایه‌گذاری، پیش از آنکه به آن نیاز داشته باشید، ارزان‌ترین و مؤثرترین شکل حفاظت حقوقی است.